کانادا در رقابت مواد معدنی حیاتی/ ضرورت افزایش شتاب و اصلاح روندهای اداری در این کشور

رقابت جهانی بر سر مواد معدنی حیاتی وارد مرحله‌ای تعیین‌کننده شده و ایالات متحده با شتابی بی‌سابقه در حال بازآرایی زنجیره‌های تأمین خود است و چین همچنان دست بالا را حفظ کرده است. در این میان کانادا با وجود برخورداری از ذخایر کم‌نظیر و برنامه‌های رسمی پرهزینه، با چالش همیشگی کندی اجرا و پیچیدگی‌های اداری روبه‌رو است و اگر این وضعیت اصلاح نشود، می‌تواند جایگاه این کشور را در معادلات صنعتی، امنیتی و ژئوپلیتیکی آینده تضعیف کند.

به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه»، رقابت جهانی بر سر مواد معدنی حیاتی از سطح بحث‌های زیست‌محیطی و صنعتی عبور کرده و به حوزه امنیت ملی و ژئوپلیتیک وارد شده است. ایالات متحده با درک این تغییر، به‌دنبال بازسازی سریع زنجیره‌های تأمین خود است، درحالی‌که کانادا با وجود برخورداری از ذخایر کم‌نظیر معدنی، همچنان با کندی تصمیم‌گیری و اجرا مواجه است. این ضعف می‌تواند جایگاه این کشور را در اقتصاد آینده تضعیف کند.

تغییر لحن در واشنگتن: از نمایش دیپلماتیک تا همکاری واقعی

هفته گذشته در ساختمان وزارت امور خارجه ایالات متحده، فضایی متفاوت از عرف نشست‌های دیپلماتیک شکل گرفت. نخستین نشست مدیران حوزه مواد معدنی حیاتی نه با محور تعرفه‌ها و مناقشات تجاری، بلکه با یک جمع‌بندی صریح همراه بود: غرب در حوزه مواد معدنی حیاتی عقب مانده، چین جلوتر است و زمان عامل تعیین‌کننده این رقابت است.

برای آمریکا، مواد معدنی حیاتی دیگر صرفاً نهاده‌هایی برای باتری یا انرژی‌های تجدیدپذیر نیستند. این مواد زیربنای صنایع دفاعی، تولید پیشرفته و استقلال اقتصادی به‌شمار می‌آیند. به‌بیان‌دیگر موضوع از بازار کالا فراتر رفته و به قدرت گره خورده است.

ذخیره‌سازی راهبردی: پاسخ آمریکا به سلطه چین

دولت ترامپ از طرح‌هایی حمایت کرده که هدف آن کاهش وابستگی آمریکا به چین است. یکی از مهم‌ترین این اقدامات، پیشنهاد ایجاد ذخیره‌ای ۱۲ میلیارد دلاری از مواد خام حیاتی با عنوان «پروژه والت» است، طرحی که برای محافظت از صنایع آمریکا در برابر شوک‌های زنجیره تأمین طراحی شده است.

این چرخش سیاست بر این واقعیت استوار است که تولید جنگنده‌ها، خودروهای برقی و صنایع پیشرفته، بدون دسترسی امن به مواد معدنی و فرآوری آن‌ها امکان‌پذیر نیست، آن هم در شرایطی که بخش عمده ظرفیت فرآوری جهان در چین متمرکز شده است.

شکاف غرب و چین: مسئله‌ای فراتر از بیانیه‌ها

برآوردها نشان می‌دهد چین حدود ۶۰ درصد استخراج و نزدیک به ۹۰ درصد فرآوری مواد معدنی کلیدی را در اختیار دارد. این سطح از سلطه با صدور بیانیه‌های دیپلماتیک یا تنوع‌بخشی محدود قابل جبران نیست. به همین دلیل آمریکا اکنون به‌دنبال همکاری گسترده با متحدان خود و هم‌زمان تقویت ظرفیت‌های داخلی است.

یکی از مقام‌های ارشد آمریکایی در همین چهارچوب تأکید کرده که هدف‌گذاری جدید، جذب استعدادهای جوان به حوزه معدن و مهندسی مواد معدنی است که نشانه‌ای روشن از بازگشت معدن به مرکز سیاست صنعتی محسوب می‌شود.

کانادا: ذخایر غنی، اجرای کند

برای کانادا این تحولات پیامدهای راهبردی دارد. این کشور دارای ذخایر قابل‌توجهی از طلا، لیتیوم، گرافیت، نیکل، کبالت، مس و عناصر نادر خاکی است، موادی که نقش تعیین‌کننده‌ای در رهبری صنعتی آینده دارند. بااین‌حال برخورداری از ذخایر به‌تنهایی قدرت ایجاد نمی‌کند.

چالش اصلی کانادا ضعف در حلقه‌های فرآوری و پالایش است، همان نقطه‌ای که زنجیره‌های تأمین غربی از جمله کانادا از چین عقب مانده‌اند.

راهبرد مواد معدنی حیاتی کانادا: پیشرفت روی کاغذ

راهبرد مواد معدنی حیاتی کانادا با تخصیص نزدیک به ۴ میلیارد دلار و مشارکت ۱۵ نهاد فدرال، هدف ساخت زنجیره‌های ارزش مقاوم از معدن تا تولید صنعتی را دنبال می‌کند. اتاوا همچنین در قالب ائتلاف تولید مواد معدنی حیاتی گروه هفت، از ده‌ها پروژه سرمایه‌گذاری در حوزه‌هایی مانند گرافیت، عناصر نادر خاکی و اسکاندیوم حمایت کرده است.

بااین‌حال چالش اصلی همچنان باقی است: سرعت اجرا. فاصله میان سیاست‌گذاری و عملیاتی‌سازی، نقطه‌ضعف مزمن بخش معدن کانادا به‌شمار می‌رود.

در حاشیه نشست وزرای مواد معدنی حیاتی، مقام‌های آمریکایی از زمان‌بندی‌های بسیار کوتاه برای صدور مجوز پروژه‌های راهبردی در حد یک ماه سخن گفته‌اند. این در حالی است که در کانادا همین بازه زمانی اغلب صرف مراحل ابتدایی مشاوره و ارزیابی می‌شود.

اصلاح فرآیند صدور مجوز دیگر یک موضوع اداری نیست، بلکه به یک ضرورت راهبردی تبدیل شده است، ضرورتی که مستقیماً بر امنیت تأمین مواد معدنی و رقابت‌پذیری صنعتی اثر می‌گذارد.

شمال کانادا و فرصت ژئوپلیتیکی مغفول

قطب شمال کانادا که سال‌ها در حاشیه توجه قرار داشت، اکنون به دلیل ظرفیت‌های معدنی و موقعیت ژئوپلیتیکی، اهمیتی تازه یافته است، وضعیتی مشابه آنچه برای گرینلند رخ داده است. بااین‌حال بهره‌برداری از این ظرفیت مستلزم سرمایه‌گذاری گسترده در زیرساخت‌هایی مانند بنادر، حمل‌ونقل، انرژی و لجستیک است.

جمع‌بندی

کانادا از نظر ذخایر معدنی، دانش فنی و دسترسی به سرمایه، ظرفیت تبدیل‌شدن به یکی از بازیگران اصلی عصر مواد معدنی حیاتی را دارد. اما در رقابتی که سرعت تعیین‌کننده است، تعلل می‌تواند به معنای از دست رفتن مزیت‌ها باشد. ساده‌سازی صدور مجوزها، توسعه زیرساخت‌های صنعتی و هم‌افزایی دولت و بخش خصوصی، پیش‌شرط‌های حفظ جایگاه کانادا در معادلات معدنی و صنعتی آینده‌اند.

در نهایت باید گفت در جهانی که اهرم‌های قدرت بیش از هر زمان دیگر در دل زمین نهفته‌اند، کشورهایی برنده خواهند بود که سریع‌تر تصمیم بگیرند و سریع‌تر عمل کنند.