به گفته بنیان‌گذار Project Blue، آمریکا باید برای جلوگیری از کمبود، ظرفیت تولید تیتانیوم خود را افزایش دهد

اگرچه تیتانیوم در حال حاضر مانند مس، طلا یا لیتیوم در صدر اخبار مربوط به معادن مواد معدنی حیاتی قرار ندارد، اما با پررنگ‌تر شدن مباحث مرتبط با فلزات دفاعی و آشکار شدن ریسک‌های زنجیره تأمین، اهمیت آن می‌تواند بیش از پیش نمایان شود.

تیتانیوم از سوی آمریکا، اتحادیه اروپا و کانادا به‌عنوان یک ماده معدنی حیاتی شناخته می‌شود، زیرا نقشی اساسی در صنایع دفاعی، هوافضا، پزشکی و فناوری‌های صنعتی دارد. این فلز به دلیل نسبت بالای استحکام به وزن و مقاومت زیاد در برابر خوردگی، جایگزین‌های بسیار محدودی دارد.

تیتانیوم به دو شکل کاملاً متفاوت مورد استفاده قرار می‌گیرد: یکی به‌صورت دی‌اکسید تیتانیوم (TiO₂) برای تولید رنگ‌دانه‌ها و دیگری به‌صورت فلز تیتانیوم آلیاژی در کاربردهای هوافضایی. در سطح جهانی، بیش از ۹۰ درصد تیتانیوم استخراج‌شده به رنگ‌دانه تبدیل می‌شود؛ موضوعی که شرکت بریتانیایی Project Blue در گزارش خود با عنوان «فلزات و امنیت کشورها» آن را یک شکاف بالقوه در زنجیره تأمین می‌داند.

این گزارش توضیح می‌دهد که چگونه تحولات ژئوپلیتیکی، به‌ویژه سلطه چین و اعمال محدودیت‌های صادراتی، زنجیره تأمین مواد مورد نیاز صنایع دفاعی مانند تیتانیوم و عناصر نادر خاکی را مختل کرده است.

در آمریکای شمالی، تیتانیوم در ایالت‌های فلوریدا، جورجیا و ویرجینیا در آمریکا و همچنین استان کبک کانادا استخراج می‌شود که عمدتاً برای تولید رنگ‌دانه‌ها، به‌ویژه در صنعت رنگ، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

از دیدگاه آمریکا، این واقعیت که تیتانیوم استخراج‌شده به فلز تبدیل نمی‌شود و صرفاً به رنگ‌دانه اختصاص می‌یابد، باعث شده استخراج تیتانیوم در داخل کشور عملاً برای صنعت هوافضا بی‌اهمیت باشد؛ چرا که معادن آمریکا همچنان در خدمت بازار رنگ‌دانه هستند، نه تولید فلز.

به گفته Project Blue، تولیدکنندگان هوافضای غربی تا سال ۲۰۴۴ به حدود ۱.۶ میلیون تن تیتانیوم نیاز خواهند داشت، در حالی که کنترل عرضه این فلز به‌طور فزاینده‌ای در اختیار رقبای ژئوپلیتیکی غرب، یعنی روسیه و چین، قرار گرفته است.

تحلیل Project Blue بر ریسک‌هایی تمرکز دارد که تسلط روسیه و چین بر زنجیره تأمین جهانی تیتانیوم برای برنامه‌های هوافضای غرب ایجاد می‌کند. در این میان، اسفنج تیتانیوم (شکل اولیه فلز خالص تیتانیوم که بعدها به شمش، پودر و آلیاژ تبدیل می‌شود) نقش کلیدی دارد. به گفته این شرکت، چالش کوتاه‌مدت کمتر به استخراج معدن و بیشتر به ظرفیت تولید اسفنج تیتانیوم با کیفیت هوافضایی و فرآیندهای تأیید فنی آن مربوط می‌شود.

روسیه همچنان بزرگ‌ترین تأمین‌کننده تیتانیوم با کیفیت هوافضایی در جهان است. در همین حال، سهم چین از بازار جهانی فلزات تیتانیوم از حدود ۴۰ درصد در سال ۲۰۱۹ به بیش از ۷۵ درصد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته و هم‌زمان روابط تجاری این کشور با مسکو نیز گسترش پیدا کرده است.

Project Blue هشدار می‌دهد که با توجه به استفاده چین از عناصر نادر خاکی و فلزات حیاتی به‌عنوان اهرم فشار در مناقشات تجاری، این کشور می‌تواند صادرات تیتانیوم را محدود کرده و تولید هواپیماهای بوئینگ و ایرباس را مختل کند، برنامه‌های دفاعی غرب را به تأخیر بیندازد و در نهایت مزیت راهبردی برای پروژه‌های COMAC و جنگنده J-36 چین ایجاد کند.

صنعت هوانوردی چین شامل شرکت دولتی COMAC، سازنده هواپیمای مسافربری C919، و شرکت هواپیماسازی چنگدو (CAC) است که بر حوزه نظامی تمرکز دارد و در حال توسعه یک جنگنده رادارگریز نسل ششم با نام موقت J-36 است.

دکتر نیلز باکه‌برگ، بنیان‌گذار و مدیر Project Blue، در گفت‌وگو با MINING.com اظهار داشت:
تیتانیوم عملاً یک فلز دفاعی است؛ تا ۲۰ درصد یا حتی بیشتر از مصرف کل تیتانیوم به حوزه دفاع اختصاص دارد. در یک جنگنده F-15، تا حدود ۴۰ درصد وزن هواپیما می‌تواند از تیتانیوم باشد. حجم بسیار قابل توجهی از این فلز در هواپیماهای جنگی مصرف می‌شود.

وی افزود: ما شاهد سرمایه‌گذاری در افزایش ظرفیت تولید تیتانیوم هستیم و چین نیز با COMAC در حال توسعه برنامه‌های مستقل هوافضایی خود است.

به گفته باکه‌برگ، بازارهای هوافضا از زمان همه‌گیری کرونا تاکنون به دلیل کاهش سفرهای هوایی همچنان در وضعیت رکود قرار دارند.

در ماه آوریل، شرکت ایرباس اعلام کرد که در قالب یک قرارداد هواپیمای پهن‌پیکر با شرکت هواپیمایی ملی عربستان سعودی، قصد دارد بخشی از فلز مورد نیاز برای تولید هواپیماهای خود را از این کشور تأمین کند.

بر اساس این توافق، ایرباس قراردادی به ارزش ۲.۵ میلیارد ریال سعودی (حدود ۶۶۶ میلیون دلار) برای خرید مواد اولیه، عمدتاً تیتانیوم، از عربستان سعودی امضا کرده است.